Icoon Technologie

Factchecking for All

Maak kennis met Open Source Intelligence (OSINT).

Waarom?

We leven in een wereld waarin online echt bijna niet meer van nep te onderscheiden is. We worden overladen met nepnieuws op social media. Soms gaat het om ronduit gemanipuleerde nepcontent en soms om oude beelden die bij nieuwe verhalen worden gevoegd en zo uit hun verband zijn getrokken. Dit is een serieus gevaar dat onze democratische waarden en vertrouwen in de media bedreigt. 

Als media- of communicatieprofessional is het daarom belangrijk om je te wapenen tegen al die desinformatie. Dat kun je doen door de geijkte methoden van factchecking, maar je kunt je daarnaast ook bekwamen in
Open Source Intelligence (OSINT). Grote maatschappelijke kwesties zijn met behulp van openbare systemen opgelost. Denk aan de organisatie Bellingcat die de daders van MH17 kon achterhalen (Bellingcat, MH17 The Open Source Evidence). Of de vluchtelingenboot waarbij alle vluchtelingen omkwamen en met behulp van satellietbeelden werd achterhaald wat er was gebeurd (European Press Price, The Migrants Files: Surveying migrant’s deaths at Europes door).

Het kost tijd om je te bekwamen in alles wat OSINT te bieden heeft en dat lukt helaas niet allemaal in een opdracht. Maar wat we wel kunnen doen is de studenten kennis laten maken met een paar tools en wie weet krijgen zij daarmee de smaak te pakken en bijten zij zich na deze werkvorm vast in het debunken van fake news op TikTok (want dat is mogelijk! Bellingcat, Invesitigate TikTok like a pro).

Wat?

Didactiek
Competentie: 
ethisch handelen
Thema: technologie
Leerdoel: kennismaken en oefenen met Open Source Intelligence (OSINT) om als professional echt van nep te kunnen onderscheiden

Wie, waar, hoe lang
Aantal studenten: tussen de 5 en 30 studenten 
Lokaal: standaard lokaal
Tijd: 50 – 75 minuten (10 – 15 minuten per stap)

Meer weten over dit onderwerp
Documentaire

Trust me, I’m a journalist
(2022) van VPRO Tegenlicht:
https://www.vpro.nl/programmas/tegenlicht/kijk/afleveringen/2022-2023/trust-me-i-am-a-journalist.html

Toolkits
Toolkit voor beginnende burgerdetectives
(2022) van Lotte Schleungel van VPRO Tegenlicht:
https://www.vpro.nl/programmas/tegenlicht/lees/artikelen/2022/tien-tools-voor-beginnende-burgerdetectives.html

Toolbox InVID
. Je moet hiervoor wel eerst de plugin installeren via:
https://www.invid-project.eu/tools-and-services/invid-verification-plugin/
Een aanrader is Spot the fake onder Demo in het hoofdmenu, hiermee kun je oefenen met het detecteren van nepfoto’s. 

Gids

A beginners guide to social media verification (2021) van Annique Mossou voor Bellingcat:
https://www.bellingcat.com/resources/2021/11/01/a-beginners-guide-to-social-media-verification/

Artikelen
Notes from the field: ethical dilemma’s in open source research
(2023) van Giancarlo Fiorella voor Bellingcat:

https://www.bellingcat.com/resources/2023/09/18/notes-from-the-digital-field-ethical-dilemmas-in-open-source-research/

Separating fact from fiction on social media in times of conflict (2023) van Charlotte Maher voor Bellingcat:
https://www.bellingcat.com/resources/how-tos/2023/10/26/separating-fact-from-fiction-on-social-media-in-times-of-conflict/

20 Russen in beeld voor neerhalen MH17 (2016) door Jikke Zijlstra en Michael de Smit op NOS: https://nos.nl/artikel/2078421-onderzoeksgroep-twintig-russen-in-beeld-voor-neerhalen-mh17

Site
OSINT Framework:
https://osintframework.com/

Hoe?

Stap 1 
Leg de studenten het waarom uit van deze opdracht.

Stap 2
Vraag de studenten nu groepjes te maken van maximaal 5 personen. Met dit groepje vormen zij een onderzoeksteam. Ze krijgen straks verschillende OSINT-tools uitgelegd en verschillende opdrachten. Jij geeft straks steeds informatie over een foto en zij moeten via een tool bewijzen dat dit klopt. Alle bewijzen moeten worden opgeslagen in een Powerpoint voor de presentatie aan het eind van de opdracht. Het groepje met de meeste bewijzen wint!

De foto’s voor de opdrachten zijn te vinden in dit foto-album op Flickr:
https://www.flickr.com/photos/199294295@N05

De eerste tool die we gaan bekijken is AI or Not:
https://www.aiornot.com/
Deze tool behoeft niet veel uitleg. Je gaat naar de pagina via de link en je uploadt een foto. De tool geeft aan of de foto waarschijnlijk door een mens of door AI gemaakt is. 

Geef de studenten de volgende opdrachten met AI or Not:
1. Toon aan dat foto 25 waarschijnlijk door een AI gemaakt is. 
2. Toon aan dat foto 11 waarschijnlijk door een mens gemaakt is. 
3. Toon aan dat foto 23 waarschijnlijk door een AI gemaakt is. 

Vraag de studenten screenshots van de resultaten op te slaan in hun presentatie. 

Stap 3 
De volgende tools die we gaan verkennen kunnen je helpen bij het bepalen waar een foto genomen is. De eerste die we behandelen is 
Google Lens. Deze is alleen te gebruiken in Google Chrome en werkt door bij een afbeelding op de rechtermuisknop te klikken en te kiezen voor ‘afbeeldingen zoeken met Google.’ Je hoeft de foto niet te downloaden van Flickr. Je kunt vervolgens zelf kiezen welk onderdeel van de foto je onderzoekt. Kies altijd voor het meest opvallende onderdeel van de foto, zoals een karakteristiek gebouw. 

Geef de studenten de volgende opdrachten met Google Lens:
1.  Toon aan dat foto 9 
in Reykjavik is genomen en dat de schildering is gemaakt door Guido van Helten. 
2. Toon aan dat foto 15 het Queen Sofia Palace of Arts in Valencia is. 
3. Toon aan dat foto 2 de Lippo Towers in Hong Kong laat zien. 

Wanneer je een foto hebt met een minder kenmerkend landschap of een beroemd gebouw, maar je hebt wel een auto in beeld, dan kun je deze tools gebruiken:
Carnet.ai: https://carnet.ai/ 
Bij deze tool kun je een foto van een auto uploaden en dan geeft deze een indicatie van het merk, het type en het jaartal. Vervolgens kun je dan zelf verder uitzoeken waar deze specifieke auto’s veel voorkomen. 
License plate mania: 
https://licenseplatemania.com/index.html#personalia
Via deze tool (laat je niet afschrikken door het webdesign, het ziet er niet uit, maar inhoudelijk is de site geweldig voor je research) kun je alle nummerplaten uit alle landen terugvinden. Het vergt wel even wat geduld, want het is niet zo’n systeem waarbij je een foto uploadt en je een uitslag krijgt. 

Geef de studenten de volgende opdrachten met Carnet AI en License plate mania:
1. Toon aan dat de auto op foto 9 uit Jordanië komt. 
2. Toon aan dat de auto op foto 12 waarschijnlijk een Daihatsu is en uit Nederland komt. 
3. Toon eerst aan dat de auto op foto 14 een Toyata/Hilux is en zoek vervolgens via Google of een andere zoekmachine informatie die bevestigt dat dit type auto populair is bij safari’s in Zuid-Afrika. 

Stap 4 
In deze stap gaan we aan de slag met de beeldanalysetool van InVID. Deze tool is echt helemaal bedoeld voor het debunken van nepnieuws. Je moet hiervoor wel de gratis plugin installeren in je browser. Dit kun je doen via deze link en is zo gebeurd:
https://www.invid-project.eu/tools-and-services/invid-verification-plugin/

Geef de studenten de opdracht dit te doen op een van hun laptops. 

Geef de studenten nu de opdracht de Toolbox van InVID te openen. Geef ze de volgende opdrachten:
1. Toon via Image -> metadata aan dat foto 15 in Zuid-Afrika, vlakbij Stellenbosch, is genomen op 28 juli 2017. 
2. Toon via image -> metadata aan dat foto 18 op 30 december 2019 is genomen in Jordanië met een Iphone 7.
3. Toon  via image -> forensic -> ghost tool aan dat foto 26 een neptattoo (aangebracht door AI) laat zien. 

Stap 5
Geef de groepjes nu allemaal een paar minuten de tijd om hun bevindingen te presenteren. Het groepje dat de meeste bewijzen kan leveren bij de opdrachten wint!

Praat tot slot nog na met de studenten over deze opdracht. Wat nemen zij mee in de rest van hun studie en hun toekomstige werk? Wat zouden zij nog meer willen leren over OSINT? Zien zij het belang in van deze systemen? En zien zij de waarde van OSINT voor hun eigen werk?

Als ze echt de smaak te pakken hebben gekregen, geef ze dan de tip om naar de Toolkit voor beginnende burgerdetectives van VPRO Tegenlicht te gaan en en alle stappen van de toolkit te doorlopen. Ontzettend leuk en leerzaam!

Scroll to Top