Tijd
lijn
Het project heeft 1,5 jaar geduurd en deze periode is verdeeld in drie fases, volgens de methodiek van Value Sensitive Design.
In de Conceptuele fase (sept ’22 – jan ’23) staat het onderzoeken van ethische begrippen en dilemma’s van je doelgroep en onderzoeksgebied centraal. Bij dit project ging dat specifiek over de studenten en het onderwijs van Creative Business en Communicatie.
In de Empirische fase (feb ’23 – jul ’23) ga je aan de slag met de eerste versie van het product dat je op basis van je onderzoek hebt ontworpen. Bij dit project ging dat om de werkvormen die we bij Creative Business en Communicatie deeltijd hebben geïmplementeerd, geëvalueerd en aangepast.
In de Technische fase (aug ’23 – jan ’24) ontwikkel je het uiteindelijke product. Bij dit project ging dat om deze website met de Ethiektoolkit met 24 werkvormen en de workshops om docenten te leren hoe zij de werkvormen in de eigen onderwijspraktijk kunnen gebruiken.
De tijdlijn is voor een deel in de ik-vorm geschreven. Dit omdat je als Comenius Teaching Fellow het project voor een groot deel zelf uitvoert. Je werkt weliswaar met een team en samenwerkingspartners, maar je onderneemt ook veel activiteiten alleen. In de tijdlijnen hieronder neem ik (Tessa) jullie daarom mee in mijn persoonlijke traject.
Conceptuele fase
De start van het Comeniusproject van de Ethiektoolkit viel samen met de invoering van een volledig nieuw curriculum bij onze opleidingen Creative Business en Communicatie. In de eindniveaus van dit nieuwe curriculum staat beschreven dat de studenten als zij afstuderen ethische beslissingen kunnen nemen bij alles wat zij maken en waar zij over communiceren. Het perfecte moment om toegepaste ethiek in het onderwijs te brengen dus!
Op de afbeelding hierboven een samenvatting van het gehonoreerde voorstel van de site van NWO.
Deze periode stond het onderzoeken van de relatie tussen mens en technologie centraal. Ik heb veel gelezen, documentaires gekeken en ben naar evenementen geweest. Daarnaast mocht ik aanwezig zijn bij de belangrijke momenten van de minor Het internet is stuk. Ook heb ik de bijbehorende online cursus gevolgd. Daarnaast heb ik de online cursus Philosophy of Technology and Design: Shaping the Relations Between Humans and Technologies gevolgd. Beide aanraders voor iedereen die meer wil leren over de relatie tussen mens en technologie en het ontwerpen met publieke waarden in het achterhoofd.
Om een moment te creëren waarbij we expliciet vragen aan de studenten konden stelleb, hebben we een co-creatiesessie georganiseerd. De sessie werd gehost door Boris van Public Cinema die de studenten allerlei opdrachten gaf om erachter te komen welke ethische onderwerpen zij belangrijk vinden. Allereerst ging dit over hun persoonlijke leven om vervolgens over te gaan op hun toekomstige beroep. Iris van Public Cinema legde tijdens de sessie alles vast in een visueel verslag, zodat we direct een mooie samenvatting van de opbrengsten kregen.
Het visuele verslag van Iris van Public Cinema. Aan de linkerkant zie je de persoonlijke onderwerpen waar studenten aan denken als het gaat over ethiek en platformen. Zo zie je onderwerpen als verslaving aan social media, cancelcultuur, filterbubbles en delen van data. Aan de rechterkant zie je de toekomstige beroepen die de studenten voor zichzelf voor ogen hebben. Vervolgens zie je waarom ethisch handelen volgens hen wel of niet belangrijk is in dat beroep. En of zij ethisch handelen zien als een belemmering of een verrijking.
Voor een grotere versie van het visueel verslag:
Visueel verslag studenten Public Cinema.
De week na de co-creatiesessie met studenten stond er een co-creatie met professionals gepland, eveneens georganiseerd samen met Jochem en Rik. Tijdens deze sessie waren zowel onderwijscollega’s als onderzoekers en professionals uit de beroepspraktijk aanwezig. De vragen en opdrachten die de deelnemers kregen waren allemaal gericht op de vraag: wat moet er terugkomen in ons onderwijs als het gaat om ethiek en technologie? En dan vooral bij het ontwerpen van en het werken met platformen.
Aan het eind van de sessie presenteerden we het visueel verslag van de studentsessie en mochten de deelnemers door middel van dot-voting aangeven welke onderwerpen zij daarvan het belangrijkst vonden.
Nu werd het tijd om een eerste selectie te maken van thema’s die echt terug moeten komen in het onderwijs en het ontwikkelen van de eerste werkvormen. In deze periode waren we bezig met het maken van de lessen voor de deeltijd in blok 3. We hadden inmiddels al twee periodes van het nieuwe onderwijs gedraaid en op basis van die bevindingen en het onderzoek uit de conceptuele fase heb ik de lessen voor Platformkunde deeltijd gemaakt. Dit is de leerlijn waarin ethiek en platformen centraal staan en daarom een perfecte plek om te experimenteren met de nieuwe werkvormen.
Empirische fase
In februari startten we met een deeltijdklas Mediamakers in de platformsamenleving. De kick-off hielden we geheel in stijl in de Koepelgevangenis in Haarlem. De perfecte plek om het panopticonprincipe te introduceren bij de studenten en de vertaalslag te maken naar het digitale panopticon.
De deeltijdlessen besloegen 7 weken en in die tijd zijn meerdere werkvormen uit de toolkit uitgetest (uiteraard met medeweten van de studenten), zoals: platformpaspoort, ethische stellingen, waarden en technologie, algoritmisch denken, verleden, heden, toekomst, ethisch adverteren en het makers manifest. Het was een leuke tijd waarin we veel positieve reacties en bruikbare feedback hebben gekregen van de studenten.
De studenten van de Associate Degree Smart Media Productions waren de perfecte groep om met de werkvormen te experimenteren. Deze doeners stonden al meteen in de startblokken om deepfakes te maken tijdens het gastcollege dat ik over dit onderwerp gaf. Ze leerden in dit college hoe makkelijk het is om zelf (deep)fakes te maken en te verspreiden. We maakten hierbij gebruik van gratis apps en websites en bestaande spellen als bad news.
Het tweede gastcollege bij de AD ging over ethisch adverteren. Kun je überhaupt wel targetten als je verantwoord wilt adverteren en zo ja, hoe ver mag je daarin gaan? Wanneer wordt personalisatie creepy? Wederom een dynamisch college waarbij vooral de interactieve werkvormen goed aansloegen.
Ook in de voltijd gingen we aan de slag met de werkvormen. Op de foto zie je studenten die net een manifest hebben gemaakt in blok 4 van Mediamakers in de platformsamenleving.
De voltijddoelgroep is weer net anders dan de deeltijddoelgroep of de studenten van de AD. Dat zorgde voor het inzicht dat je de werkvormen iedere keer net weer iets anders in je lessen moet verwerken.
Bij deeltijd werkte vooral discussie heel goed, bij de AD waren het de opdrachten waarbij echt iets gemaakt moest worden en bij de voltijd werkte het vooral om de werkvormen zoveel mogelijk te laten aansluiten bij de eindopdracht.
Deze fase stond voor een groot deel in het teken van gesprekken. Allereerst de gesprekken met de twee betrokken onderwijskundigen: Leonore en Zuzana. Het fijne was dat zij elkaar perfect aanvulden in hun visie en feedback op de werkvormen. Leonore beoordeelde de werkvormen vooral op de werkbaarheid in de klas, terwijl Zuzana door een theoretisch didactische bril naar de werkvormen keek. Naast de gesprekken gaven zij mij schriftelijk feedback, wat ook heel waardevol was.
Ook heb ik in deze periode met nog circa 20 andere professionals gesprekken gevoerd. Dit varieerde van collega's tot externen. Het doel van de gesprekken was vooral om het transdisciplinaire karakter van het project te waarborgen en feedback te krijgen vanuit verschillende richtingen (media, filosofie, recht, economie etc) van binnen en buiten de academische wereld.
In deze periode ben ik ook naar verschillende evenementen geweest, zoals het Comeniusfestival en de PublicSpaces Conferentie. Bij het eerste event was het vooral fijn om te leren van andere mensen in een Comeniustraject, zowel tijdens de workshops als tijdens de informelere delen van de dag. Aan dit festival heb ik vooral veel gehad doordat ik een beeld kreeg van de opbrengsten van andere Comeniusprojecten.
De conferentie van PublicSpaces stond in het teken van een socialer internet, gebaseerd op publieke waarden. Hier heb ik inhoudelijk veel aan gehad omdat ik er leerde over de nieuwste ontwikkelingen, bijvoorbeeld in de Fediverse. Dit was het tweede jaar dat ik naar deze conferentie ging en het deed me goed om te ontdekken dat dit soort ontwikkelingen een steeds professioneler karakter krijgen en daardoor ook een groter publiek bereiken.
Aan het eind van deze fase werd het tijd om alle nieuwe inzichten te verwerken in een volgende iteratie van de werkvormen. Inmiddels had ik ook al een eerste versie van de website gemaakt in WordPress. Dit was echt nog een basic versie, zonder vormgeving. Maar de 'draaiende kaartjes' voor de 24 werkvormen werkten al wel en het was fijn om zo een eerste versie van het uiteindelijke product te kunnen laten zien.
Technische fase
Deze laatste fase van het project stond in het teken van de realisatie van de website van de Ethiektoolkit. De basis stond al, maar de website moest nog helemaal worden vormgegeven. Dit werd gedaan door Public Cinema.
Daarnaast moesten de werkvormen nog een laatste iteratie ondergaan. Een mooie klus voor het herfstreces. En zo lukte het om de site op de deadline van 1 november te lanceren!
De week na de lancering van de site stond er direct een spannend event gepland, namelijk de allereerste uitzending van Benno's in een van onze gloednieuwe televisiestudio's in het Benno Premselahuis. Het doel van de uitzendingen van Benno's is om de kennis die in huis is bij de opleidingen CO en CB met elkaar te delen.
Door Lieke Biesma, organisator van de Benno's uitzendingen, werd ik met de Ethiektoolkit gevraagd voor de eerste uitzending. Een grote eer! En erg leuk om te doen, samen met presentator Mark en gasten: @politie_frans, Noa-Helena, Hans, Rozemarijn, Genévieve en Rick. En met de studenten van de AD, die samen met Daniël, alles achter de schermen regelden.
Via een masterclass van Comenius werd ik gevraagd door Anouk van het ComeniusNetwerk om een webinar te verzorgen over de Ethiektoolkit. Dit heb ik gedaan samen met mijn collega Rik, die een groot deel van dit online college voor zijn rekening nam. Erg leuk om nu samen met iemand anders de werkvormen in de praktijk uit te proberen. Het vergde natuurlijk wel wat aanpassingsvermogen om een paar werkvormen geschikt te maken voor een online les, maar dat lukte en de reacties waren positief!
Check de highlights op de site van Surf.
Een van de allerleukste dingen die zijn voortgevloeid uit het Ethiektoolkitproject was de workshopreeks die ik samen met Rozemarijn van ethisch creatief bureau Multitude heb opgezet en gegeven. Ik kreeg hier de ruimte voor door een nieuwe beurs die ik had aangevraagd bij CoECI (Centre of Expertise and Creative Innovation) om een workshopreeks te ontwikkelen om docenten te leren met de werkvormen te werken om deze vervolgens in hun eigen lessen te kunnen gebruiken.
Rozemarijn en ik gaven drie workshops, georganiseerd rondom drie hoofdthema's:
Workshop Planet op 17 november
Workshop People op 24 november
Workshop Privacy op 1 december
Deze hoofdthema's komen overeen met de 3 P's van Multitude en sloten goed aan bij de 3 D's van de HvA (duurzaamheid, diversiteit en digitalisering).
In december verzorgde ik samen met platformdeskundige Martijn Arets en collega Kevin Boerman een ethieksessie voor de minor Bouw je eigen platform van de Haagse Hogeschool. En waar anders zouden we dit doen dan in de Koepelgevangenis in Haarlem, inmiddels een vertrouwde plek.
Het was interessant om dit keer enkele werkvormen uit te voeren met een hele andere groep studenten, namelijk business studenten. Deze studenten kregen de opdracht om in de minor zelf een platform (à la Marktplaats) te bouwen. Ze kwamen binnen op de panopticondag met een business model canvas en verlieten de dag met een verrijkt canvas, waarbij ook rekening gehouden werd met de maatschappelijke en ecologische impact van hun platform.
Samen met collega's van Communication & Multimedia Design Micky, Frank en Astrid gaf ik eind januari een workshop met een geheel nieuwe insteek. We gaven de deelnemers, onze eigen collega-docenten, namelijk een zeer onethische opdracht van een fictieve verzekeraar (de workshop was als het ware zelf een provocatype). Het was erg fijn om te merken dat we op behoorlijk veel weerstand stuitten en de deelnemers weigerden de opdracht uit te voeren...De discussies die losbarsten waren vooral heel waardevol.
Een toffe workshop, waarin niet alleen de toolkit aan bod kwam, maar de deelnemers van Astrid leerden over Hannah Arendt, de punkbeweging en het impostersyndroom (dat juist positief kan zijn!)
Afbeelding door Astrid Poot.
De allerlaatste loodjes van het project: de verwerking van de laatste iteratie werkvormen in de lessen van Mediamakers in de platformsamenleving.
Natuurlijk kun je niet alle werkvormen in de lessenreeks van zeven weken verwerken, maar moest er een keuze gemaakt worden voor een of twee werkvormen per week. Echt een geval van kill your darlings, maar ik denk dat het wel aardig is gelukt.