Icoon Duurzaamheid

Platform & Donut

Wat weet jij van de impact van platformen op het klimaat? 

Waarom?

Om als professional duurzame keuzes te maken op platformgebied  is het noodzakelijk om eerst te begrijpen wat het grotere plaatje is. We verdiepen ons in deze werkvorm in het Donut-model van econome Kate Raworth, met als doel om te begrijpen wat planetaire grenzen zijn en hoe we die op dit moment overschrijden met onze consumptiemaatschappij en de platformen die deze manier van leven aanjagen. 

De kern van de Donut-filosofie is dat we anders gaan denken over succes. Op dit moment denken we in de westerse samenleving in termen van economische groei. Of dit nu gaat om een bedrijf of het gehele Bruto Binnenlands Product, ons motto is: hoe meer groei, hoe beter. 

Deze manier van denken gaat voorbij aan een heleboel andere waarden die iets zeggen over het succes van een samenleving, zoals: of je in je basisbehoefte kunt voorzien, of je toegang hebt tot goede zorg, of je je kunt ontplooien, of je toegang hebt tot schone energie, of je je politieke mening mag uiten, of je niet wordt gediscrimineerd om je geaardheid of huidskleur, etc.  

We onderzoeken in deze werkvorm hoe platformen in het Donut-model passen en wat hun aandeel is bij het overschrijden van de planetaire grenzen. Maar ook hoe platformen juist bij kunnen dragen aan de waarden van de Donut.

Wat?

Didactiek
Competentie: 
ethische sensitiviteit

Thema: duurzaamheid
Leerdoel: begrijpen van het Donut-model (en hoe platformen hierin passen) voor een andere visie op welvaart

Wie, waar, hoe lang
Aantal studenten: 2 – 30 studenten
Lokaal: standaard lokaal 
Tijd: 50 – 75 minuten
(10 – 15 minuten per stap)

Meer weten over dit onderwerp
Boek 
Donuteconomie, in zeven stappen naar een economie voor de 21ste eeuw (2017) van Kate Raworth. 
Te verkrijgen via Uitgeverij Nieuw Amsterdam:
https://nieuwamsterdam.nl/product/9557/

Video
A healthy economy should be designed to thrive, not grow
 (2018), 
TED Talk van Kate Raworth:
https://www.youtube.com/watch?v=Rhcrbcg8HBw

Artikelen
Exploring sustainability in digital tech
(2022) van Hannah Smith op het Doughnut Economics Action Lab:
 https://doughnuteconomics.org/stories/193

How Doughnut Economics helps business adapt to a generative future (2023) van Erinch Sahan op Medium:
https://medium.com/postgrowth/how-doughnut-economics-helps-businesses-adapt-to-a-regenerative-future-e1000ee4814a

Hoe?

Stap 1 
Begin de opdracht door de studenten te vertellen over het waarom

Stap 2 
Laat het Donut-model zien (afbeelding hieronder) en vertel de studenten over de Donut-filosofie. 

Bron: DoughnutEconomics, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons: 
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Doughnut_(economic_model).jpg


De Donut-filosofie
De landen die in het middelste gat van het model vallen (zie de pijl ‘shortfall’) hebben ernstige tekorten aan basisvoorzieningen, zoals eten, schoon drinkwater en een dak boven hun hoofd. Zij kennen vaak een onrechtvaardige situatie, waarin inwoners niet de kans hebben zichzelf te ontplooien, zich (politiek) te uiten of beschermd te worden door een rechtvaardig rechtssysteem. Dit zijn arme landen waar vaak honger heerst en grote ongelijkheid bestaat. 

De landen die veel hebben van alles wat in de binnenste cirkel staat, hebben het sociaal en economisch goed. Denk hierbij aan de rijke westerse landen. Alleen gebruiken zij van alles zoveel dat zij over de grenzen gaan van wat het klimaat aankan (zie de pijl ‘overshoot’) en zorgen daarmee voor ernstige gevolgen voor de gehele wereld. Deze gevolgen, zoals klimaatverandering, vervuiling en het verlies van biodiversiteit, staan in de buitenste cirkel genoemd. Schrijnend genoeg zijn deze gevolgen vaak vooral voelbaar in de armere landen.

De filosofie van de Donut-economie is dat we toe moeten naar een situatie waarin alle landen binnen de middelste cirkel blijven. Dat betekent dat de armere landen meer van de basisbehoeften uit de binnenste cirkel moeten krijgen en de rijkere landen minder moeten gaan verbruiken (of hun economie anders moeten gaan inrichten. Dit bespreken we in de volgende stappen). 
Dit wordt in dit model de safe and just space for humanity genoemd. 

Stap 3 
Om te begrijpen wat er moet veranderen is het belangrijk om eerst het huidige systeem te kennen. Op dit moment hebben we een zogenaamd degeneratief systeem waarin we grondstoffen gebruiken om een product te produceren wat we vervolgens (eenmalig) gebruiken en dan weggooien. Raworth stelt dat we toe zouden moeten naar een regeneratief systeem waarin materialen worden gerecycled of gerepareerd. 

Deze afbeelding visualiseert de huidige en gewenste situatie heel duidelijk: 

 

Bron: PennineFoxhound Vector: ClonewayxCatherine Weetman, CC BY-SA 4.0 via Wikimedia Commons: 
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Linia_kontra%C5%AD_Cirkulero.svg

Geef de studenten nu de opdracht om in tweetallen na te denken over hoe platformen op dit moment bijdragen aan het degeneratieve (vervuilende) systeem. Ze kunnen hierbij denken aan de platformen zelf (CO2-uitstoot datacenters) of waar het platform gebruikers toe aanzet (spullen van over de hele wereld kopen, reizen boeken etc.).

Als de studenten dat hebben gedaan geef ze dan de opdracht voorbeelden te zoeken van platformen die juist bijdragen aan het regeneratieve systeem. Denk bijvoorbeeld aan platformen zoals Peerby en Fairbnb. 

Stap 4 
Raworth stelt dat het ook belangrijk is om van een gecentraliseerd naar een gedecentraliseerd systeem te gaan en ziet een geweldige kans weggelegd voor de technologie. We leven namelijk in een tijd met ongekende technologische mogelijkheden, zoals het 3D-printen van materialen en het verdelen van kennis via platformen. Zij noemt als voorbeeld de Knowledge Commons

Op dit moment kennen we echter een gecentraliseerd systeem, waarbij de macht bij een paar grote spelers ligt. In de wereld van digitale media zijn dat de Big Five: Google, Apple, Amazon, Meta en Microsoft.
Maar toch zijn er daarnaast ook mooie voorbeelden te noemen van gedecentraliseerde open source platformen waarbij kennis en goederen worden gedeeld, denk bijvoorbeeld aan Wikipedia voor kennis en Wikimedia voor afbeeldingen die je vrij mag gebruiken (zoals de afbeeldingen hierboven). 

Geef de tweetallen nu de opdracht om voorbeelden te zoeken van gedecentraliseerde platformen die in hun ogen bijdragen aan de waarden van de Donut. Help de studenten op weg door ze te wijzen op de site van het Doughnut Economics Action Lab waar allerlei initiatieven worden besproken. 

Stap 5
Geef in dit laatste deel van de opdracht de ruimte aan de tweetallen om hun bevindingen van stap 3 en 4 met de klas te delen. Vraag de studenten welke platformen bijdragen aan een regeneratief systeem en wat voorbeelden zijn van gedecentraliseerde platformen die zorgen voor een betere verdeling van kennis en rijkdom. 

Als je nog ruimte hebt neem dan even de tijd om met de studenten te filosoferen over ideeën voor nieuwe platformen die bijdragen aan de Donut. Vraag de studenten hoe zij denken dat de ongekende technologische mogelijkheden het Donut-model kunnen laten slagen. 

Scroll to Top